Προσεγγίζοντας τον Σουρεαλισμό

Το καλοκαίρι του 2012, το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή παρουσίασε στους χώρους του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στην Άνδρο ένα θεματικό αφιέρωμα σε ένα από τα μεγαλύτερα, σημαντικότερα και ανατρεπτικότερα καλλιτεχνικά κινήματα του 20ού αιώνα.

Ο Σουρεαλισμός, ένα κίνημα διαμαρτυρίας και ανατροπής των μέχρι τότε «καλώς κειμένων» στον χώρο της τέχνης του έμμετρου λόγου πρωτίστως και των εικαστικών τεχνών συνακόλουθα, χωρίς να αποτελέσει σχολή αισθητικής, με κριτήρια και κυρίαρχη φροντίδα όχι πλέον το αισθητικά ωραίο αλλά το δραστικά πνευματικό, έθεσε στον πυρήνα του προβληματισμού και των επιδιώξεών του τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε «να αλλάξει την ζωή».

Με κυρίαρχο γενεσιουργό στοιχείο τον αυθορμητισμό και αυτοματισμό της γραφής, την παραδοξολογία, την δύναμη του ονείρου, της δημιουργικής φαντασίας και των δυνάμεων που βρίσκονται εγκλωβισμένες στην ψυχή, κατάφερε με ασυγκράτητη ορμή και σθένος να ανατρέψει καθιερωμένα εικονογραφικά σχήματα, ήθη και αρχές που προσδιόριζαν την πολιτισμική συμπεριφορά της μεταπολεμικής κοινωνίας.

Ευνόητο είναι ότι τόσο το ιδεολογικό εύρος όσο και ο εικονογραφικός πλούτος αυτού του μεγάλου ανατρεπτικού πρωτοποριακού κινήματος –και του λαοφιλέστερου μετά τον Ιμπρεσιονισμό, όπως αποδεικνύεται σήμερα-, θα ήταν αδύνατο να εξαντληθεί στα όρια ενός περιορισμένων δυνατοτήτων αφιερώματος. Όπως ο τίτλος του εμφατικά δήλωνε, σκοπός του ήταν να το προσεγγίσει και να μεταφέρει στον αποδέκτη το μήνυμα μιας τέχνης η οποία επειδή τόλμησε να ανοίξει νέους ορίζοντες, να βαδίσει σε αχαρτογράφητους δρόμους της ψυχής, μέσα από απαξιωτικούς αρχικά χλευασμούς, την απροσδιοριστία, την ρευστότητα, τις απολυταρχικές συμπεριφορές, τις πολιτικές διχογνωμίες και αποβολές ακόμα μελών, που συγκρότησαν την αρχική ομάδα, κατάφερε στην πορεία να βρει την δικαίωση και την αποδοχή από τα ευρύτερα κοινωνικά στρώματα και να επηρεάσει ως έναν βαθμό την κοινωνική και πολιτισμική συμπεριφορά τους. Η δε ονομασία του «Σουρεαλισμός», «Υπερρεαλισμός», λέξη που συμτωματικά επινοήθηκε, έχει ξεφύγει πλέον από τους λογοτεχνικούς και καλλιτεχνικούς κύκλους για να περάσει στην τρέχουσα καθομιλουμένη, ως όρος που εκφράζει το ανοίκειο και την όποια παραδοξότητα στην καθημερινότητά μας.

Μέσα από 100 περίπου εκθέματα –κολλάζ, ζωγραφικά έργα, γλυπτά, κατασκευές, χαρακτικά, φωτογραφίες- καθώς και αρχεία εξαιρετικού ενδιαφέροντος, οι επισκέπτες της έκθεσης είχαν την ευκαιρία να «προσεγγίσουν τον σουρεαλισμό», μέσα από έργα Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών.

Το αφιέρωμα αποτελείτο από δύο σκέλη. Το πρώτο μέρος, το οποίο συνέθετε και τον κύριο άξονα του αφιερώματος, αναφερόταν στην ιστορική διάσταση του κινήματος με έργα είκοσι περίπου καλλιτεχνών και αρχειακό υλικό αυτών που το συγκρότησαν, αλλά και όσων στην πορεία προσεχώρησαν σ’ αυτό, ενώ στο δεύτερο μέρος γινόταν λογοτεχνική και εικαστική αναφορά στα ονόματα που συγκρότησαν τον ελληνικό Υπερρεαλισμό.

Παρουσιάστηκαν εκθέματα 30 σπουδαίων Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών: Jean Arp (1886-1966), Hans Bellmer (1902-1975), Victor Brauner (1903-1966), André Breton (1896-1966), Giorgio de Chirico (1888-1978), Salvador Dalí (1904-1989), Paul Delvaux (1897-1994), Marcel Duchamp (1887-1968), Max Ernst (1891-1976), André Masson (1896-1987), Roberto Matta (1911-2002), Joan Miró (1893-1983), Méret Oppenheim (1913-1985), Wolfgang Paalen (1905-1959), Francis Picabia (1879-1953), Man Ray (1890-1976), Wifredo Lam (1902-1982), René Magritte (1898-1967), Mayo (1905-1990), Kurt Schwitters (1887-1948), Yves Tanguy (1900-1955), Dorothea Tanning (1910-2012), Marie Wilson (1922-2017), Νάνος Βαλαωρίτης (1921- ), Νίκος Εγγονόπουλος (1907-1985), Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996), Ανδρέας Εμπειρίκος (1901-1975), Νικόλας Κάλας (1907-1988), Μάριος Πράσινος (1916-1985), Γεράσιμος Στέρης (1898-1987).

Συντελεστές

Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή Οργάνωση Έκθεσης
Κυριάκος Κουτσομάλλης Γενική Διεύθυνση - Επιμέλεια Έκθεσης
Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau Βοηθός Διεύθυνσης
Ελεάνα Μαργαρίτη Βοηθός Επιμέλειας - Γενικός Συντονισμός
ΕΛΙΞ - Ανδρέας Γεωργιάδης, Παρασκευή Γερολυμάτου Σήμανση - Σχεδιασμός έκθεσης
Ελένη Γαλάνη Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας
Αλεξάνδρα Παπακωστοπούλου Γραμματειακή Στήριξη
Δημήτρης Κοντόπουλος Οικονομική Διαχείριση
Βαγγέλης Παναγιωταράκος Υπεύθυνος Δικτύου
Ελένη Γαλάνη, Ελεάνα Μαργαρίτη Εκπαιδευτικά Προγράμματα
Λεωνίδας Ίσαρης Υπεύθυνος Πωλητηρίου
Σωτήρης Πιπέρας Υπεύθυνος Ασφάλειας
Μιχάλης Σαλωνίκης Υπεύθυνος Διαχείρισης
Ορφεύς Βεϊνόγλου Μεταφορές έργων
G. Karavias & Associates Ltd Ασφάλειες έργων